De morele nood van de kerk

‘De kerk staat voor een belangrijke en moeilijke uitdaging. Zij moet namelijk een antwoord geven op de veranderingen in levensgevoel en levensstijl die in onze samenleving zich voordoen en die de traditionele vormen van kerkzijn onder druk zetten. Om ons heen zien wij een toenemend individualisme, een groeiende allergie voor opgelegde bindingen, een overgevoeligheid voor alles wat van anderen moet. Persoonlijke vrijheid wordt ervaren als een existentiële levensbehoefte, en die vrijheid wordt opgevat als een recht op autonomie, dat is het recht om zelf te bepalen door welke waarden ons leven wordt geregeerd.

Het is niet verbazingwekkend dat in deze ontwikkeling de kerk het moeilijk heeft. De voortschrijdende individualisering betekent voor haar een proces van ontbinding. Voor het Nieuwe Testament is de gemeente juist een gemeenschap waarin mensen door God bijeengeroepen zijn als een familie van broeders en zusters die door Jezus Christus God als Vader hebben leren kennen, verbonden door de Heilige Geest, levend in geloof, liefde en hoop. Als ieder op zichzelf leeft en zich tot zijn eigen zorgen en vreugden beperkt, is er geen gemeenschap.

Verder hoort bij de gemeente het gezag van Christus, dat in de gemeente op de ene of andere manier door mensen wordt uitgedragen. Principieel  heb niet ik maar heeft Hij het recht te bepalen door welke waarden mijn leven moet worden geregeerd. Dat brengt regels met zich mee die in het Nieuwe Testament doorklinken en die wij ook elkaar voorhouden, bijvoorbeeld de oproep om  de ander uitnemender te achten dan jezelf, rekening te houden met de zwakken, de voorgangers in ere te houden, je ouders te gehoorzamen, elkaar in liefde te verdragen en te dienen, en de onderlingen bijeenkomsten niet te verzuimen.

Hoe moeten zij omgaan met mensen die daar absoluut niet tegen kunnen? Die mijden de gemeenschap veelal, niet omdat het evangelie hun tegenstaat, maar omdat ze het benauwd krijgen van de regels waaraan zij moeten voldoen en waarop anderen hen aanspreken. De vervreemding wordt alleen maar erger doordat ze als afvalligen worden beschouwd. Zelf beschouwen ze zich helemaal niet als ongelovigen, ook al hebben ze op sommige punten andere ideeën. Kortsluiting dus.

Waar doen wij goed aan? In hoeverre kunnen wij binnen de gemeente de vrijheid van mensen respecteren zonder te vervallen in vrijblijvendheid, dat is, zonder het gezag van Christus kwijt te raken? We willen echter ook niet door onbegrip kerkleden afstoten.’

De oplettende lezer heeft opgemerkt dat de bovenstaande alinea’s geen nieuwe woorden zijn. Ze staan tussen aanhalingstekens. Ze verschenen zeventien jaar geleden als de openingspagina van mijn boek Zo goed en zo kwaad. Het appel van deze woorden is in die tussentijd onvoldoende ter harte genomen. De CGK hebben zich op hun synodes verschanst in wat naar hun inzicht de eis van de Schrift is en dat inzicht normatief verklaard. Ze hebben zich niet gebogen over de vraag wat te doen als bepaalde wetten op een muur van onbegrip stuiten en uitleg niets oplost. Wat jammer dat de probleemstelling die ik verwoordde niet is geland en dat de uitweg die ik daaruit zocht niet serieus is genomen. Nu zijn er ongelukken gebeurd waarvan het de vraag is of en hoe we daarvan kunnen herstellen.

Geplaatst in Geen categorie | Getagged , , , | Een reactie plaatsen

Populisme en het touwtje van Terlouw

Na de verkiezingen is de zucht van verlichting nog maar nauwelijks uitgeademd. De PVV is niet de grootste geworden. De trend van Brexit en Trump heeft zich niet doorgezet. Ook ik ben daar blij mee. Analisten plaatsen er wel kanttekeningen. Een deel van het populisme heeft zich gemanifesteerd in Denk, Forum voor Democratie en 50plus. En een deel van de populistische thema’s en het populistische jargon is overgenomen door de voorlieden van andere partijen, zoals Rutte en Buma. De boodschap is: mensen, reken je niet te snel rijk. Het populisme is nog steeds in opmars.

Met de kritiek op gevestigde partijen wordt mijns inziens met name aan Buma van het CDA geen recht gedaan. Hij pleitte tegen de mogelijkheid een dubbele nationaliteit te hebben en voor het leren en zingen van het Wilhelmus op school. En asielzoekers die de Nederlandse gastvrijheid misbruiken kunnen bij hem niet op pardon rekenen. Is dit een knieval voor het nationalisme dat door populistische leiders in het vaandel wordt gevoerd? Heeft Buma handig gebruik gemaakt van de heersende geest onder het electoraat om zo stemmenwinst te boeken en Wilders de wind uit de zeilen te nemen? Daarvoor klonk hij mij te oprecht.

Om meer recht te doen aan de situatie, moeten we ons realiseren wat veel PVV-stemmers beweegt in hun keuze. Door de globalisering en de vele asielzoekers die ons land hebben overspoeld, gaat voor hen het overzicht verloren. Ze voelen zich genomen door de ‘elite’ die het zo ver heeft laten komen. Bestaat die elite dan? Als georganiseerd verband misschien niet, maar wel als categorie mensen die het beter hebben, internationale verdragen sluiten en handhaven, niet alleen over handel, maar ook over de opvang van vluchtelingen en de rechten van Oost-Europeanen die hier komen werken. Ze bezuinigen op de zorg. Dit alles gaat tegen de wil van de gewone man in, maar naar zijn mening wordt niet gevraagd. Die ziet zijn omgeving veranderen en de kwalijke kanten van die veranderingen worden op hem afgewenteld. Geen wonder dat hij zich steeds minder thuis voelt.

Wat gebeurt hier? Het oude vertrouwde Nederland gaat op de schop. Dat is precies het Nederland waarover Jan Terlouw het had toen hij bij De wereld draait door het over het touwtje uit de brievenbus had. Dat touwtje is een sprekend symbool van het onderlinge vertrouwen dat mensen vroeger in elkaar hadden. Voor dat vertrouwen moet je elkaar kennen en weten waar je met elkaar aan toe bent.

Dat onderlinge vertrouwen is goeddeels verdwenen, mede als gevolg van de veelheid culturen waardoor ons land zich inmiddels kenmerkt, en waarvan diverse behoorlijk naar binnen gekeerd zijn. Er ontstaan wij-zij verhoudingen en dat schept weer karikaturen en stereotypen, met alle argwaan en tegenstellingen van dien.

Realiseren we ons ook dat veel van die Nederlandse PVV-burgers geen stabiele en veilige gemeenschap hebben buiten de eigen straat en wijk. Christenen hebben dan altijd nog een gemeente van geloofsgenoten bij wie ze erkenning en waardering vinden. Die is in principe veelkleurig als het om etnische achtergrond gaat, maar in overtuiging één. Kijk eens hoeveel beroering er in zo’n gemeente kan ontstaan wanneer allerlei veranderingen worden doorgevoerd en mensen zich niet meer thuis voelen in hun eigen kerk. Dat proces van vervreemding leidt tot protest.

Wat staat ons dus te doen? Dit, dat we bij alle verscheidenheid een gemeenschappelijke noemer zoeken waarop de maatschappij weer echt samen-leving kan worden. Dat is de legitieme kant van het populisme. Het is jammer dat Wilders dat niet in constructieve ideeën vertaalt. Iemand die dat wel doet is Sybrand van Haersma Buma. Hij streeft naar het herwinnen van de wereld van Jan Terlouw, waarin weer een touwtje uit de brievenbus kan hangen.

Geplaatst in Geen categorie | Getagged , , , , , | Een reactie plaatsen

Revisieverzoeken afgewezen (10): Hoe nu verder?

Hoe moet je nu als kerkenraad verder wanneer je fundamentele bezwaren hebt ingebracht tegen het homobesluit? Je concludeert dat die bezwaren door de synode niet zijn weerlegd,  ze staan dus nog recht overeind. En de wegen die de synode wijst, ‘je bezwaren inslikken’ of ‘je ambt neerleggen’, verwerp je als ongereformeerd en immoreel. Zijn er nog andere mogelijkheden?

Je zou kunnen overwegen te breken met het kerkverband. Dat is heel ingrijpend. Op wat dat binnen een gemeente kan betekenen, ga ik hier niet in. Emotioneel is dat zwaar. Praktisch kan het veel voeten in de aarde hebben. Is het principieel verwerpelijk? Ja. Je neemt daarmee zelf het initiatief tot een kerkscheuring. Dat maakt je tot een scheurmaker. Scheurmakerij wordt terecht als zware zonde gezien, in het Nieuwe Testament en in de kerkgeschiedenis.

Dat neemt niet weg dat er een situatie is waarin je ertoe geroepen bent. De Nederlandse Geloofsbelijdenis spreekt daarvan. Dat is wanneer het kerkverband waartoe je behoort  als ‘valse kerk’ moet worden bestempeld. Een valse kerk streeft niet naar een zuivere verkondiging van het Woord, een zuivere bediening van de sacramenten en een liefdevol-kritisch toezien op elkaar. Het zou misplaatst zijn de CGK waartoe wij behoren te betitelen als valse kerk. Wij zijn dankbaar voor het vele goede dat daarin gevonden wordt en waarin we elkaar herkennen.

Het alternatief is dat we gewoon maar vrijmoedig onze positie verklaren: wij blijven het oneens met het homobesluit, onze Bijbelse bezwaren zijn nog onverminderd van kracht, wij kunnen daarom naar eer en geweten daaraan niet voldoen en zullen dat dan ook niet doen.

Voor deze positie grijp ik terug op wat ik naar voren bracht in mijn blog van 29 januari 2017 onder de titel ‘De quote van Quant’. Deze blog ontstond naar aanleiding van een artikel van Gerard ter Horst in het ND van 28 januari. Ter Horst parafraseert ds. Dingeman Quant als volgt:

Bij sommige besluiten van de synode kan een kerkenraad zich neerleggen, al is hij het er niet mee eens. Maar een kerklid vermanen of onder tucht zetten doe je niet omdat de synode dat opdraagt, dat doe je uit eigen overtuiging. Quant: ‘De kerkenraad is geen uitvoerend orgaan van de synode.’

In een persoonlijke mail naar aanleiding van deze blog bevestigde Quant dat hiermee zijn overtuiging is weergegeven.

Ik denk dat een kerkenraad die er zo in staat naar deze richtlijn moet handelen. ‘Moet’ niet maar in de betekenis van ‘zo moet het dan maar’, maar als morele imperatief. Wij worden geroepen deze weg te gaan, hopend en biddend dat de classis kerkelijk denkt en deze handelwijze respecteert.

Geplaatst in Geen categorie | Getagged , , , | Een reactie plaatsen